TRẺ MẦM NON HỌC CÁCH KẾT BẠN VÀ HỢP TÁC VỚI BẠN NHƯ THẾ NÀO?

Ở những năm đầu đời, trẻ bắt đầu mở rộng các mối quan hệ từ gia đình đến bạn bè và những người xung quanh. Việc kết bạn không phải là một kỹ năng trẻ có thể hình thành ngay lập tức, mà được xây dựng qua nhiều lần quan sát, giao tiếp, chơi cùng và giải quyết những tình huống đơn giản với bạn bè.
Trong môi trường mầm non, trẻ có nhiều cơ hội thực hành những kỹ năng này mỗi ngày. Từ việc làm quen, trò chuyện, chia sẻ đồ chơi đến cùng hoàn thành một nhiệm vụ, mỗi trải nghiệm đều góp phần hình thành kỹ năng kết bạn cho trẻ mầm non và tạo nền tảng cho khả năng hợp tác, giao tiếp xã hội sau này.

I. Trẻ học cách kết bạn từ những tương tác đầu tiên

Kết bạn ở lứa tuổi mầm non thường bắt đầu từ những tương tác rất đơn giản. Trẻ có thể quan sát bạn chơi, tìm cách tham gia hoặc cùng bạn thực hiện một hoạt động mà cả hai cùng hứng thú. 

1. Làm quen và chủ động tiếp cận bạn bè

Ban đầu, trẻ có thể chưa biết cách bắt chuyện hoặc chủ động mời bạn chơi. Một số trẻ sẽ quan sát từ xa trước khi tham gia, trong khi những trẻ khác có thể nhanh chóng tiếp cận và bắt đầu tương tác.
Thông qua những tình huống lặp lại, trẻ dần học cách đến gần bạn, gọi tên bạn, mời bạn cùng chơi hoặc tham gia vào một hoạt động đang diễn ra. Đây là những bước đầu tiên trong quá trình trẻ học cách kết bạn.
Điều quan trọng là trẻ có cơ hội tương tác theo cách phù hợp với tính cách và tốc độ phát triển của mình, thay vì bị yêu cầu phải nhanh chóng hòa nhập với tất cả bạn bè.

2. Học cách giao tiếp và thể hiện nhu cầu của mình

Để duy trì một mối quan hệ với bạn, trẻ cần biết thể hiện mong muốn và phản hồi trong quá trình giao tiếp. Chẳng hạn, trẻ có thể nói “cho mình chơi với”, “mình muốn cái này” hoặc thể hiện rằng mình không đồng ý với một hành động nào đó.
Qua những tình huống thực tế, trẻ dần học cách sử dụng lời nói, cử chỉ và biểu cảm để truyền đạt nhu cầu. Đây cũng là nền tảng của kỹ năng giao tiếp với bạn bè, giúp trẻ dễ dàng tham gia vào các hoạt động chung hơn.

3. Xây dựng sự gần gũi thông qua những hoạt động chung

Trẻ thường dễ hình thành sự gần gũi khi có cùng một sở thích hoặc cùng tham gia một hoạt động. Hai trẻ có thể cùng xếp hình, vẽ tranh, chơi đóng vai hoặc đơn giản là cùng quan sát một trò chơi.
Những trải nghiệm chung tạo ra cơ hội để trẻ ghi nhớ bạn bè, tìm kiếm nhau trong các hoạt động tiếp theo và dần hình thành sự gắn kết. Với trẻ mầm non, tình bạn có thể bắt đầu từ chính những khoảnh khắc chơi cùng nhau như vậy.

II. Chia sẻ và chờ đến lượt - những kỹ năng xã hội trẻ cần thực hành

Để chơi và học cùng bạn, trẻ cần dần hiểu rằng không phải lúc nào mình cũng có thể sử dụng đồ chơi hoặc thực hiện hoạt động trước. Chia sẻ và chờ đến lượt là những kỹ năng cần được hình thành thông qua thực hành thường xuyên. 

1. Học cách chia sẻ đồ chơi và dụng cụ với bạn

Ở lứa tuổi mầm non, trẻ có thể vẫn muốn giữ món đồ mình đang thích và chưa dễ dàng chia sẻ với người khác. Đây là một phần tự nhiên trong quá trình phát triển.
Thông qua những tình huống chơi chung, trẻ dần được hướng dẫn cách sử dụng chung đồ chơi, đưa đồ dùng cho bạn hoặc cùng tham gia một trò chơi. Khi được trải nghiệm nhiều lần trong môi trường phù hợp, trẻ có thể từng bước hiểu ý nghĩa của việc chia sẻ.

2. Hiểu và thực hành quy tắc chờ đến lượt

Chờ đến lượt là một kỹ năng đòi hỏi trẻ phải kiểm soát mong muốn của mình và quan sát hoạt động của người khác. Đây không phải điều trẻ có thể thành thạo chỉ sau một vài lần được nhắc nhở.
Những trò chơi đơn giản như lần lượt chọn đồ chơi, tham gia trò chơi theo lượt hoặc chờ đến lượt sử dụng một dụng cụ giúp trẻ có cơ hội thực hành trong tình huống cụ thể.
Dần dần, trẻ hiểu rằng chờ đến lượt là một phần của việc chơi cùng người khác và giúp hoạt động diễn ra công bằng, thuận lợi hơn.

3. Học cách tôn trọng nhu cầu và không gian của bạn bè

Khi tương tác với bạn, trẻ cũng cần nhận biết rằng mỗi người có mong muốn và giới hạn riêng. Có lúc bạn muốn chơi cùng, có lúc bạn cần không gian riêng hoặc không muốn tham gia một hoạt động nào đó.
Giáo viên có thể hướng dẫn trẻ nhận biết những tín hiệu này và tìm cách phản hồi phù hợp. Đây là bước quan trọng trong việc phát triển kỹ năng xã hội cho trẻ mầm non, giúp trẻ dần hiểu cách tôn trọng người khác trong quá trình giao tiếp.

III. Hoạt động nhóm giúp trẻ hình thành kỹ năng hợp tác

Nếu kết bạn bắt đầu từ những tương tác đơn giản thì hợp tác được phát triển rõ hơn khi trẻ cùng hướng đến một mục tiêu hoặc nhiệm vụ chung. 

1. Cùng bạn thực hiện một nhiệm vụ hoặc trò chơi

Các hoạt động nhóm cho trẻ mầm non có thể tạo ra những tình huống để trẻ cùng nhau hoàn thành một công việc. Đó có thể là xây dựng một mô hình, hoàn thành trò chơi vận động, tạo ra sản phẩm thủ công hoặc tham gia một hoạt động đóng vai.
Khi cùng thực hiện, trẻ nhận ra rằng kết quả không chỉ phụ thuộc vào hành động của riêng mình mà còn liên quan đến cách các thành viên phối hợp với nhau.

2. Học cách phối hợp và hỗ trợ nhau

Trong một hoạt động chung, mỗi trẻ có thể đảm nhận một phần khác nhau. Trẻ có thể cùng bạn lấy đồ dùng, phân chia vật liệu, giữ một phần sản phẩm hoặc hỗ trợ bạn hoàn thành nhiệm vụ.
Qua quá trình này, trẻ dần hiểu cách chờ bạn, lắng nghe ý kiến, đưa ra đề nghị và hỗ trợ khi bạn gặp khó khăn. Đây chính là những nền tảng đầu tiên của kỹ năng hợp tác cho trẻ mầm non.

3. Giải quyết những tình huống đơn giản khi làm việc cùng bạn

Khi chơi chung, việc xảy ra tranh chấp đồ chơi, bất đồng ý kiến hoặc không thống nhất cách chơi là điều khó tránh khỏi. Thay vì người lớn luôn giải quyết thay, trẻ có thể được hướng dẫn cách diễn đạt mong muốn, lắng nghe bạn và tìm phương án phù hợp.
Ví dụ, trẻ có thể được gợi ý cùng thỏa thuận để thay phiên sử dụng đồ chơi hoặc lựa chọn một cách chơi mà cả hai đều có thể tham gia.
Những tình huống như vậy giúp trẻ hiểu rằng mâu thuẫn có thể được giải quyết thông qua giao tiếp và thỏa thuận, thay vì phản ứng bằng việc giành lấy hoặc bỏ cuộc.

IV. Môi trường mầm non tạo cơ hội để trẻ phát triển kỹ năng xã hội mỗi ngày

Để trẻ hình thành kỹ năng giao tiếp và hợp tác, việc được thực hành thường xuyên trong môi trường phù hợp có vai trò quan trọng. Trường mầm non tạo ra nhiều tình huống tự nhiên để trẻ tương tác với bạn bè trong cả học tập, vui chơi và sinh hoạt. 

1. Trò chơi và hoạt động tập thể tạo tình huống giao tiếp tự nhiên

Không phải mọi kỹ năng xã hội đều cần được dạy thông qua những bài học riêng biệt. Trẻ có thể học cách giao tiếp ngay trong lúc chơi góc, tham gia hoạt động ngoài trời, đọc sách cùng nhóm hoặc cùng bạn thực hiện một nhiệm vụ.
Những tình huống thực tế giúp trẻ học thông qua trải nghiệm. Trẻ có thể thử một cách giao tiếp, nhận phản hồi từ bạn và điều chỉnh hành vi trong những lần tương tác tiếp theo.
Đây cũng là một trong những cách giúp trẻ kết bạn với bạn bè một cách tự nhiên thông qua những tương tác hằng ngày, thay vì chỉ dựa vào lời nhắc nhở của người lớn. 

2. Giáo viên hướng dẫn trẻ xử lý những tương tác với bạn bè

Giáo viên đóng vai trò quan sát và hỗ trợ khi trẻ gặp khó khăn trong quá trình tương tác. Khi xảy ra tranh chấp hoặc trẻ chưa biết cách diễn đạt mong muốn, giáo viên có thể giúp trẻ gọi tên cảm xúc, nói rõ nhu cầu và tìm cách giải quyết phù hợp.
Sự hỗ trợ này không nhằm giải quyết mọi vấn đề thay trẻ mà tạo cơ hội để trẻ học cách xử lý các tình huống xã hội một cách từng bước.

3. Từ trải nghiệm hằng ngày đến sự tự tin khi kết bạn và hợp tác 

Kỹ năng xã hội được hình thành qua quá trình lặp lại. Mỗi lần trẻ chủ động mời bạn chơi, biết chờ đến lượt, chia sẻ đồ chơi, cùng hoàn thành một nhiệm vụ hay giải quyết bất đồng đều là một lần trẻ được thực hành.
Theo thời gian, những trải nghiệm này có thể giúp trẻ tự tin hơn khi tiếp cận bạn bè, chủ động tham gia hoạt động nhóm và biết cách phối hợp với người khác.
Vì vậy, kỹ năng kết bạn cho trẻ mầm non không nhất thiết bắt đầu từ những điều phức tạp. Đó có thể là một lời mời chơi, một lần chờ đến lượt hay việc cùng bạn hoàn thành một trò chơi. Khi được đặt trong môi trường có nhiều cơ hội giao tiếp và nhận được sự hướng dẫn phù hợp từ giáo viên, trẻ sẽ từng bước phát triển khả năng kết bạn, hợp tác và xây dựng các mối quan hệ tích cực với bạn bè.